Het leverancierskrediet: welke zekerheden heeft de leverancier?

Het leverancierskrediet: welke zekerheden heeft de leverancier?

Voor veel leveranciers is het dagelijkse praktijk: eerst leveren, daarna pas betaald krijgen. Dat moment tussen levering en betaling brengt de nodige risico’s met zich. Als een leverancier niks heeft geregeld, dan gaat de eigendom (op grond van de wet) over op het moment van levering en wordt de afnemer eigenaar van de geleverde zaak. Maar wat als de afnemer niet betaalt? Of als de afnemer failliet gaat? In een faillissement staat de leverancier vaak achteraan in de rij van schuldeisers. In de meeste gevallen blijft hij met lege handen achter. Er zijn verschillende instrumenten waarmee leveranciers dit risico kunnen beperken. Deze blog bespreekt twee van deze instrumenten.

Het eigendomsvoorbehoud: eigendom tot betaling

Een van de bekendste en meest gebruikte zekerheden voor een leverancier is levering onder eigendomsvoorbehoud (artikel 3:92 Burgerlijk Wetboek). Kort gezegd houdt dit in dat de leverancier eigenaar blijft van de geleverde zaak totdat de afnemer de factuur of facturen volledig heeft betaald. Waar moet een leverancier onder andere op letten?

Algemene voorwaarden

Een eigendomsvoorbehoud moet voorafgaand aan de levering worden overeengekomen tussen leverancier en de afnemer. Dit kan in de overeenkomst zelf, maar gebruikelijker is om het eigendomsvoorbehoud op te nemen in de algemene voorwaarden van de leverancier. Daarbij is het van belang dat de algemene voorwaarden op de juiste wijze van toepassing worden verklaard, zodat zij daadwerkelijk onderdeel uitmaken van de overeenkomst. Dit vereist dat de algemene voorwaarden al vóór of tegelijk met het sluiten van de overeenkomst van toepassing worden verklaard, bijvoorbeeld door het opnemen van een bepaling op de offerte waarin de algemene voorwaarden van toepassing worden verklaard. In de praktijk gaat dit nog regelmatig mis, bijvoorbeeld wanneer er enkel naar de algemene voorwaarden wordt verwezen op de factuur.

Ook komt het weleens voor de zowel de leverancier als de afnemer allebei naar hun eigen algemene voorwaarden verwijzen (battle of forms). In beginsel zijn dan de algemene voorwaarden van de partij die daar als eerste naar heeft verwezen van toepassing (artikel 6:225 lid 3 BW), tenzij de andere partij de verwijzing naar deze voorwaarden expliciet van de hand wijst.

Uitgebreid eigendomsvoorbehoud

Naast het “gewone” eigendomsvoorbehoud bestaat ook de mogelijkheid om een “uitgebreid” eigendomsvoorbehoud overeen te komen. Daarbij behoudt de leverancier de eigendom van alle geleverde zaken totdat alle openstaande facturen zijn betaald. Dus niet alleen van de zaken waarvan de factuur nog niet is betaald, maar ook van de zaken waarvan de factuur al wel is betaald. Als een uitgebreid eigendomsvoorbehoud is bedongen, kan de leverancier dus het eigendomsrecht op alle geleverde zaken inroepen. Dit kan verstandig zijn voor leverancierscontracten die voor langere tijd worden aangegaan, waarbij meerdere facturen worden gestuurd en leveringen plaatsvinden. Er is wel een beperking in het type vordering waarvoor het eigendomsvoorbehoud kan worden afgesproken. Voorbeelden van categorieën vorderingen waarvoor dit niet kan worden afgesproken worden besproken in deze blog. Met een (uitgebreid) eigendomsvoorbehoud wordt de positie van de leverancier aanzienlijk versterkt, maar is een scherpe formulering van het eigendomsvoorbehoud in de algemene voorwaarden des te belangrijker.

Het recht van reclame: ontbinding en terugvordering van de zaak

Ook wanneer een leverancier geen rechtsgeldig eigendomsvoorbehoud is overeengekomen, biedt de wet nog mogelijkheden om de zaken terug te vorderen, namelijk door een beroep op het recht van reclame (artikel 7:39 BW e.v.). Dit recht biedt leveranciers de mogelijkheid om een geleverde zaak terug te vorderen wanneer de zaak nog niet is betaald. Ook wanneer er geen eigendomsvoorbehoud is overeengekomen. Dit wettelijk recht staat dus los van gemaakte afspraken of de algemene voorwaarden.

Werking van het recht van reclame

Om dit recht uit te kunnen oefenen moet er sprake zijn van een zaak die is verkocht, geleverd en waarvan de koopprijs nog niet (volledig) is voldaan, terwijl de betaaltermijn is verstreken. Net zoals bij het eigendomsvoorbehoud, moet de zaak (het product) zich nog in dezelfde staat bevinden als waarin het is geleverd (artikel 7:41 BW). Het mag dus niet zijn aangepast, nagetrokken of vermengd met een ander product. In dat geval kan de leverancier het recht van reclame uitoefenen, door middel van een tot de afnemer gerichte schriftelijke verklaring waarin hij de zaak terugvordert.

Beperkingen en termijnen

Het recht van reclame kent een aantal beperkingen. De twee belangrijkste beperkingen zijn de termijnen om het recht van reclame in te roepen en de identificeerbaarheid van de geleverde zaken. De leverancier moet tijdig het recht inroepen, anders vervalt dit recht. Er zijn twee termijnen om het recht in te roepen, namelijk binnen zes weken nadat de koopprijs opeisbaar is geworden, of uiterlijk binnen zestig dagen na aflevering van de zaak. Na het verstrijken van deze termijnen vervalt het recht van reclame.  

Daarnaast geldt het recht van reclame enkel ten aanzien van de onbetaalde zaken. Als er meerdere zaken zijn geleverd, kunnen alleen die zaken die onbetaald zijn gebleven worden teruggevorderd. Dit is anders bij het (uitgebreid) eigendomsvoorbehoud. Het is daarom raadzaam om alle zaken goed te markeren, zodat iedere geleverde zaak op een later moment identificeerbaar is.

Werking in de praktijk: een afnemer gaat failliet

Stel, een leverancier levert machines aan een afnemer. Deze afnemer betaalt de facturen niet op tijd, reageert niet op aanmaningen en uiteindelijk verneemt de leverancier van de curator dat de afnemer failliet is. In dat geval is de eerste stap om na te gaan of, en zo ja hoe, er een eigendomsvoorbehoud is overeengekomen. Indien het eigendomsvoorbehoud is opgenomen in de algemene voorwaarden, deze op de juiste wijze, en voorafgaand aan het sluiten van de overeenkomst, van toepassing zijn verklaard, is het eigendomsvoorbehoud op de juiste wijze overeengekomen en blijven de zaken eigendom van de leverancier tot het moment van betaling. Wel geldt dat de zaken nog identificeerbaar moeten zijn en niet mogen zijn verwerkt of doorverkocht.

Ook kunt u een beroep doen op het recht van reclame. Dit kan naast een beroep op het eigendomsvoorbehoud, maar is met name van belang als er geen rechtsgeldig eigendomsvoorbehoud is overeengekomen. Vanwege de korte wettelijke vervaltermijn is cruciaal is dat de leverancier tijdig een beroep doet op dit recht.

Andere punten om op te letten

Snelheid: in een faillissement is het raadzaam om snel in actie te komen. Zaken kunnen worden doorverkocht, verwerkt, vermengd of omgevormd tot nieuwe zaken (zaaksvorming). Dat kan uw rechten aantasten of zelfs doen vervallen. Snelheid is daarnaast ook geboden vanwege de korte termijnen waarbinnen het recht van reclame nog kan worden ingeroepen.

Identificeerbaarheid: het is van belang om bij de levering de producten duidelijk te markeren met een code of logo. In een faillissement moet een leverancier kunnen aantonen welke zaken van hem zijn. Als een andere leverancier vergelijkbare producten heeft geleverd, is dat meestal onmogelijk als de producten niet zijn gemarkeerd. Soms dient de leverancier zelfs aan te tonen op welke factuur de producten betrekking hebben.

Afkoelingsperiode: in een faillissement kan de rechter-commissaris een afkoelingsperiode afkondigen. Gedurende deze periode kan de bevoegdheid van leveranciers om een beroep te doen op het eigendomsvoorbehoud of het recht van reclame, en daardoor hun zaken op te eisen, niet worden uitgeoefend.

Boedelbijdrage: in een faillissement kan de curator een vergoeding vragen voor medewerking aan teruggave. Die bijdrage moet redelijk zijn voor de tijd en moeite die de curator kwijt is aan de teruggave. Let daarom goed op wat u afspreekt met de curator voordat u akkoord geeft.

Tot slot: laat u tijdig adviseren

Als leverancier loopt u altijd een risico, maar met de juiste contractuele afspraken, correcte algemene voorwaarden en alert handelen bij betalingsproblemen kan veel schade worden voorkomen.

Wilt u weten hoe u uw positie als leverancier beter kunt beschermen? Of heeft u te maken met een niet‑betalende of failliete afnemer? Wij helpen u graag bij het opstellen van voorwaarden, het inroepen van uw rechten of het optreden in faillissementssituaties. Neem gerust contact met ons op.